Mutfak giderleri çoğunlukla evyeye dökülen yağ ve yemek artıkları yüzünden tıkanır. Sıcakken sıvı olan yağ, borunun içinde soğuyunca katılaşır ve çepere yapışır; zamanla üzerine yemek kırıntıları, deterjan kalıntıları ve kireç eklenerek suyun akışını daraltan kalın bir tabaka oluşur. Bu yüzden en etkili çözüm, tıkanıklığı açmaktan önce yağın gidere hiç gitmemesini sağlamaktır.
Yağ birikimi nasıl oluşur?
Kızartma yağı, et suyu, tereyağı veya sos artıkları evyeye döküldüğünde sıcak oldukları için rahatça akıp gider gibi görünür. Ancak gider borusu ilerledikçe soğur ve yağ da onunla birlikte soğuyarak katılaşmaya başlar. Katılaşan yağ özellikle sifonda, dirseklerde ve yatay giden boru bölümlerinde tutunur. Bulaşık deterjanı yağı geçici olarak dağıtsa da bu etki kalıcı değildir; deterjanla birlikte akan yağ, hattın ilerisinde yeniden bir araya gelir.
Zamanla bu yağ tabakası bir yapıştırıcı gibi davranır. Pirinç taneleri, makarna parçaları, kahve telvesi, çay yaprakları, yumurta kabuğu ve sebze kabukları bu yüzeye yapışır. Kireçli suyun bulunduğu evlerde suyun içindeki mineraller de birikime katılarak tabakayı sertleştirir. Sonunda borunun iç çapı iyice daralır ve su önce yavaş akar, ardından tamamen durur. Evye ile bulaşık makinesinin aynı hatta bağlı olduğu mutfaklarda makinenin attığı sıcak ve yağlı su da bu birikimi besler.
Tıkanıklığın erken belirtileri
- Evyedeki suyun her zamankinden daha yavaş boşalması
- Giderden gelen guruldama veya fokurdama sesi
- Özellikle sıcak havalarda giderden yükselen ekşi, bayat koku
- Bulaşık makinesi boşaltma yaparken evyede su birikmesi
- Evyenin tek gözü kullanılırken diğer gözden su yükselmesi
Bu belirtileri fark ettiğinizde müdahale etmek, tamamen tıkanmış bir hatla uğraşmaktan çok daha kolaydır. Sıcak ve nemli havalarda yağ birikintileri daha hızlı kokuşur; Mersin gibi yazları uzun süren şehirlerde mutfak giderinden gelen koku bu yüzden daha erken fark edilir.
Gidere dökülmemesi gerekenler
Mutfak gideri yalnızca su ve az miktarda deterjan için tasarlanmıştır. Aşağıdaki atıklar, küçük miktarlarda bile düzenli olarak gidere gittiğinde birikime katkıda bulunur. Bu alışkanlıkları değiştirmek, tıkanıklık açmak için harcanacak emekten ve olası masraftan çok daha kolaydır.
- Kızartma yağı ve yemek yağları: Soğuduktan sonra kapaklı bir şişede biriktirin ve atık yağ toplama noktalarına teslim edin.
- Et suyu ve yağlı soslar: Tencereyi yıkamadan önce kâğıt havluyla silin.
- Kahve telvesi ve çay posası: Suyla dağılmaz, dirseklerde çökelir.
- Pirinç, makarna ve bulgur artıkları: Su çektikçe şişer ve yapışkan bir kütle oluşturur.
- Yumurta kabuğu ve sebze kabukları: Diğer atıklarla birleşerek tıkaç oluşturur.
- Un ve hamur artıkları: Suyla karışınca yapışkan hale gelir.
Yağ birikimini önlemek için pratik alışkanlıklar
- Evye süzgeci kullanın: Gider ağzına ince gözenekli bir süzgeç takın ve içindekileri her kullanımdan sonra çöpe boşaltın.
- Tabakları önce sıyırın: Yemek artıklarını bulaşığa başlamadan önce çöpe atın; yağlı tavaları kâğıt havluyla silin.
- Atık yağı ayrı biriktirin: Soğumuş yağı eski bir şişe veya kavanozda toplayın. Belediyelerin ve bazı marketlerin atık yağ toplama noktalarını kullanabilirsiniz.
- Bulaşıktan sonra sıcak su akıtın: Yıkama bittikten sonra bir süre sıcak musluk suyu akıtmak, boru çeperindeki ince yağ tabakasının kalınlaşmasını geciktirir. Bu, yağ dökmenin yerine geçen bir yöntem değil, destekleyici bir alışkanlıktır.
- Sifonu düzenli temizleyin: Evye altındaki sifonu belirli aralıklarla söküp temizlemek, birikimin ana hatta ilerlemesini engeller.
- Bulaşık makinesi filtresini temizleyin: Makinenin filtresi temiz tutulmazsa artıklar doğrudan gider hattına gider.
Evde yapabilecekleriniz ve güvenlik uyarıları
Evyede su yavaş akıyorsa önce süzgeci ve gider ağzını temizleyin. Ardından her iki göz varsa birini ıslak bir bezle kapatarak diğerinde pompa kullanabilirsiniz; aksi halde basınç diğer gözden kaçar. Evye altındaki sifonu altına bir kova koyarak söküp temizlemek de çoğu hafif tıkanıklığı çözer. Bu yöntemlerin ayrıntılarını lavabo tıkanıklığı nasıl açılır yazımızda anlattık.
Güvenliğiniz için şunlara dikkat edin:
- Kaynar yağı veya kaynar suyu doğrudan plastik gider borularına dökmeyin; bağlantılar deforme olabilir, sıçrama yanığa neden olabilir.
- Farklı kimyasal gider açıcıları birbirleriyle ya da çamaşır suyu, tuz ruhu veya sirkeyle karıştırmayın.
- Güçlü kimyasallar yağ tabakasını kısmen eritse de sorunu genellikle hattın ilerisine taşır ve eski borulara zarar verebilir. Bu konuyu kimyasal gider açıcıların zararları yazımızda ele aldık.
- Evye altında çalışırken bulaşık makinesinin ve varsa çöp öğütücünün elektriğini kesin.
- Sifonu söktüğünüzde içinden çıkan yağlı atığı tekrar gidere dökmeyin; torbaya koyarak çöpe atın.
Ne zaman profesyonel yardım gerekir?
Sifon temiz olduğu halde evye hâlâ yavaş akıyorsa, yağ birikimi duvarın içindeki ya da zemin altındaki hatta ilerlemiştir. Bu bölümlere evde kullanılan basit aletlerle ulaşmak zordur. Tıkanıklık sık tekrarlıyorsa, bulaşık makinesi suyunu atamıyorsa ya da mutfak gideriyle birlikte başka giderler de etkileniyorsa spiral makine veya basınçlı su ile yapılan profesyonel mutfak gideri açma işlemi, boru çeperindeki yağ tabakasını da temizleyerek daha kalıcı sonuç verir. Tekrarlayan durumlarda hattın eğimi ve durumu kameralı kontrolle incelenebilir. Sorun devam ederse bir tesisatçıdan yerinde kontrol isteyin.