Ana vana, evinize gelen şebeke suyunu tek hamlede kesen vanadır ve çoğu zaman su sayacının hemen önünde ya da arkasında bulunur. Acil bir durumda vana kolunu boruya dik gelecek şekilde çevirerek (sürgülü vanalarda saat yönünde sonuna kadar döndürerek) suyu kesebilirsiniz. Vananın yerini sorun çıkmadan önce öğrenmek, bir kaçak anında dakikalar kazandırır.
Ana vana genellikle nerede bulunur?
Vananın konumu binanın yaşına, tipine ve tesisatın nasıl döşendiğine göre değişir. Yine de bakmanız gereken yerler bellidir:
- Sayaç dolabı veya sayaç nişi: Apartmanlarda sayaçlar çoğunlukla merdiven boşluğunda, zemin katta ya da bodrumda toplu bir dolapta durur. Her dairenin sayacının girişinde bir vana bulunur.
- Daire içi giriş noktası: Birçok evde sayaçtan sonra, suyun daireye girdiği yerde ikinci bir vana vardır. Bu genellikle mutfak tezgahının altında, banyoda bir kapağın arkasında veya kolektör dolabının içindedir.
- Müstakil evlerde: Bahçe duvarındaki sayaç çukurunda, bahçe kapısına yakın bir noktada veya evin su girişine yakın dış duvarda aranmalıdır.
- Kolektör dolabı: Yeni binalarda odalara ayrı ayrı su dağıtan kolektör sistemleri yaygındır. Burada hem ana giriş vanası hem de her hat için ayrı vanalar bulunur.
Ev sahibiyseniz ya da yeni taşındıysanız, vananın yerini bugünden bulup ailenin tüm yetişkin üyelerine göstermeniz iyi bir alışkanlıktır. Vananın üzerine küçük bir etiket yapıştırmak da acil anda tereddüdü ortadan kaldırır.
Vana tipine göre nasıl kapatılır?
Küresel vana (kelebek kollu)
Günümüzde en sık karşılaşılan tip budur. Kol boruyla aynı doğrultudaysa vana açıktır. Kolu çeyrek tur çevirip boruya dik hale getirdiğinizde su kesilir. Hareket kısa ve nettir; zorlanıyorsanız kolu sarsmadan, sabit bir kuvvetle çevirin.
Sürgülü vana (volanlı, yuvarlak başlı)
Eski binalarda sık görülür. Yuvarlak başı saat yönünde, dönmez hale gelene kadar çevirin. Bu tip vanalar birkaç tur döner. Uzun süre kullanılmadıysa sıkı olabilir; sonuna geldiğinizde aşırı kuvvet uygulamayın, çünkü mili koparabilir veya contayı zedeleyebilirsiniz.
Ara musluklar ve ara vanalar
Sorun yalnızca tek bir armatürdeyse, örneğin lavabo altındaki bağlantı hortumu sızdırıyorsa, bütün evin suyunu kesmek gerekmez. Lavabo ve klozet altındaki küçük ara musluklar sadece o noktanın suyunu keser. Bunları da yıllar içinde en az bir kez açıp kapatarak çalışır durumda tutmak faydalıdır.
Acil durumda adım adım yapılacaklar
- Suyu kesin: Önce en yakın ara musluğu, o işe yaramıyorsa ana vanayı kapatın.
- Elektriğe dikkat edin: Su prizlere, uzatma kablolarına veya elektrikli cihazlara ulaştıysa ıslak zemine basmadan sigorta kutusundan ilgili hattı ya da ana şalteri kapatın. Güvenli şekilde ulaşamıyorsanız suya girmeyin.
- Basıncı boşaltın: Vana kapandıktan sonra en alçak noktadaki musluğu açarak borulardaki kalan suyu boşaltın. Bu, sızıntının kısa sürede durmasına yardım eder.
- Sıcak su tarafını unutmayın: Sıcak su tesisatında sızıntı varsa kombi veya termosifonun soğuk su giriş vanasını da kapatın. Sıcak suyla temas yanık riski taşır; sızan noktaya çıplak elle dokunmayın.
- Hasarı kayıt altına alın: Fotoğraf çekin, suyu toplayın ve eşyaları kuru bir alana taşıyın.
Bir boru patlaması sonrasında izlenecek sürecin tamamını su borusu patladığında ilk yapılacaklar yazısında ayrıntılı olarak anlattık.
Vana dönmüyor veya tam kapatmıyorsa
Uzun yıllar hiç kullanılmayan vanalar kireçlenir ve sıkışır. Bu durumda şunları yapabilirsiniz:
- Kolu kısa, kontrollü hareketlerle ileri geri oynatarak kireci gevşetmeyi deneyin.
- Pense veya anahtar kullanacaksanız vananın gövdesini diğer elinizle ya da ikinci bir anahtarla sabitleyin; aksi halde bağlantı noktasından boruyu burkabilirsiniz.
- Vana kapandığı halde su akmaya devam ediyorsa iç contası veya küresi aşınmış olabilir. Bu durumda sayaç öncesindeki vanayı kullanmanız gerekebilir.
Sayaç öncesindeki şebeke tarafı vanası ve bina ana girişi çoğu yerde su idaresinin sorumluluğundadır. Daire içindeki vana hiç çalışmıyorsa ve kaçak durmuyorsa, bölgenizdeki su idaresinin (ör. MESKİ) arıza hattına bilgi vermek ve bina yönetimine haber vermek en doğru yoldur. Kırılma riski olan bir vanayı zorlamak, küçük bir sızıntıyı büyük bir taşkına çevirebilir.
Önleyici bakım: vanayı çalışır tutmak
Ana vana sadece acil durumda hatırlanır; oysa asıl sorun, o gün geldiğinde vananın çalışmamasıdır. Birkaç basit alışkanlık bunu önler:
- Yılda bir iki kez ana vanayı ve ara muslukları tamamen kapatıp yeniden açın.
- Vananın önünü eşya, dolap veya boya kovalarıyla kapatmayın; karanlıkta bile ulaşılabilir olsun.
- Vana gövdesinde nem, yeşilimsi pas izi veya damla görüyorsanız bunu küçük bir uyarı olarak değerlendirin.
- Eski tip sürgülü vanalar sık sık takılıyorsa küresel vanayla değiştirmeyi düşünün.
Vanayı değiştirmek, su hattını kesmeyi ve dişli bağlantılarda doğru sızdırmazlık sağlamayı gerektirir; bu nedenle bu iş için tesisat tamiri yapan bir ustadan destek almak daha güvenlidir. Özellikle sayaca yakın bağlantılarda, su idaresine ait mühürlü parçalara dokunulmamalıdır.
Ne zaman profesyonel yardım gerekir?
Vanayı kapattığınızda su kesiliyor ve sızan nokta görünür bir bağlantıysa, sorun çoğu zaman basit bir onarımla çözülür. Ancak şu durumlarda uzman desteği gerekir: vana hiç kapanmıyorsa, kaçak duvar veya zemin içinden geliyorsa, alt kattaki komşuya su geçtiyse ya da vanayı kapattığınız halde sayaç dönmeye devam ediyorsa. Özellikle alt kata sızan su söz konusuysa yönetim ve komşuyla nasıl ilerleyeceğinizi üst kattan su sızması yazısında bulabilirsiniz.
Vananın yerini bugün öğrenmek birkaç dakikanızı alır; bir sorun yaşarsanız da vana kapandıktan sonra bir tesisatçıdan yerinde kontrol isteyin.