Kireç, sert sudaki kalsiyum ve magnezyum minerallerinin boru, armatür ve ısıtıcı yüzeylerinde çökelerek sert bir tabaka oluşturmasıdır. Bu tabaka boru kesitini daraltarak basıncı düşürür, musluk ve batarya içindeki hassas parçaları bozar, ısıtıcılarda ise ısı aktarımını zayıflatarak enerji tüketimini artırır. Düzenli temizlik ve uygun filtreleme ile etkisi büyük ölçüde azaltılabilir.
Kireç nasıl oluşur?
Yer altından ve kayaç tabakalarından geçen su, yol boyunca çözünmüş mineraller toplar. Bu minerallerin yoğun olduğu suya sert su denir. Su ısındığında veya buharlaştığında mineraller çözünmüş hâlde kalamaz ve yüzeylere yapışarak beyazımsı, sert bir tabaka oluşturur. Bu yüzden kireç en çok sıcak su hatlarında, ısıtıcılarda, duş başlıklarında ve musluk uçlarında görülür.
Suyun sertliği bölgeden bölgeye, hatta aynı şehirde mahalleden mahalleye değişebilir. Kullandığınız suyun sertliği hakkında bilgiyi yerel su idaresinden alabilir ya da basit test şeritleriyle kabaca ölçebilirsiniz.
Evinizde kireç sorunu olduğunu nasıl anlarsınız?
- Musluk uçlarında, duş başlığında ve cam duşakabinde beyaz lekeler ve kabuklanma oluşuyorsa,
- Su ısıtıcısının ya da çaydanlığın dibinde kısa sürede sert bir tabaka birikiyorsa,
- Duş başlığındaki deliklerin bir kısmından su gelmiyor ya da su yan yan fışkırıyorsa,
- Batarya kolu zamanla sertleşiyor ve eskisi kadar rahat dönmüyorsa,
kullandığınız su muhtemelen serttir ve tesisatınızda kireç birikiyordur. Sert su genel olarak sağlık açısından bir tehlike olarak görülmez; asıl sorun borular, armatürler ve ısıtıcılar üzerindeki etkisidir. İçme suyunun kalitesiyle ilgili sorularınız varsa, su idaresinin yayımladığı analiz sonuçlarına başvurabilirsiniz.
Kirecin tesisata verdiği zararlar
Borularda daralma ve basınç kaybı
Kireç tabakası yıllar içinde boru iç yüzeyinde kalınlaşır. Özellikle eski galvaniz borularda korozyonla birleşince kesit ciddi şekilde daralır. Sonuç olarak musluklardan gelen su zayıflar, aynı anda iki noktada su kullanıldığında basınç belirgin şekilde düşer. Basınç düşüklüğünün diğer olası nedenlerini evde su basıncı neden düşük olur yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Musluk ve bataryalarda arıza
Batarya kartuşları ve contalar, suyun kontrollü şekilde geçtiği hassas yüzeylere sahiptir. Bu yüzeylerde biriken kireç, kolun sertleşmesine, tam kapanmamaya ve damlatmaya yol açar. Termostatik bataryalarda sıcaklık ayarının tutmaması da çoğu zaman kireçle ilgilidir. Perlatör denilen musluk ucundaki süzgeç tıkandığında ise su düzensiz ve zayıf akar.
Isıtıcılarda verim kaybı
Termosifon rezistansları, kombi eşanjörleri ve güneş enerjili sistemlerin depoları kirecin en çok zarar verdiği yerlerdir. Isıtıcı yüzeyini kaplayan kireç bir yalıtkan gibi davranır; suyu ısıtmak için daha fazla enerji harcanır, cihaz daha çok zorlanır ve ömrü kısalabilir. Güneşin bol olduğu bölgelerde yaygın kullanılan güneş enerjili ısıtıcıların bakımında kireç kontrolü bu yüzden önemli bir adımdır; ayrıntılar için güneş enerjili su ısıtıcı bakımı yazımıza bakabilirsiniz.
Beyaz eşya ve rezervuarlar
Çamaşır ve bulaşık makinelerinin ısıtıcıları, klozet rezervuarının dolum ve boşaltım mekanizmaları da kireçten etkilenir. Rezervuarın sürekli su kaçırması bazen iç contanın kireç nedeniyle tam oturamamasından kaynaklanır.
Evde güvenle yapabileceğiniz temizlik
Hafif ve orta düzey kireç için evde bulunan malzemelerle etkili sonuç alabilirsiniz:
- Perlatör temizliği: Musluk ucundaki perlatörü elle veya uygun bir anahtarla çevirerek çıkarın. Beyaz sirke dolu bir kapta bir süre bekletin, eski bir diş fırçasıyla temizleyip bol suyla durulayın ve yerine takın.
- Duş başlığı: Sökülebiliyorsa sirkeli suda bekletin. Sökülemiyorsa içine sirke doldurduğunuz bir poşeti başlığın etrafına bağlayarak aynı etkiyi sağlayabilirsiniz.
- Yüzeyler: Armatürlerin dış yüzeyinde sirke veya limon suyuyla ıslatılmış yumuşak bez kullanın. Aşındırıcı süngerler krom kaplamayı çizer.
- Durulama: Her uygulamadan sonra yüzeyi bol suyla durulayıp kurulayın.
Önemli güvenlik uyarısı: Sirke, limon tuzu veya asidik kireç çözücüleri çamaşır suyu ile asla karıştırmayın ve aynı yüzeyde art arda kullanmayın; bu karışım zehirli klor gazı açığa çıkarır. Ticari kireç çözücü kullanırken eldiven takın, ortamı havalandırın ve ürünün hangi yüzeylere uygun olduğunu etiketten kontrol edin. Mermer, doğal taş ve bazı kaplamalı yüzeyler asitten zarar görebilir.
Kalıcı önleme yolları
- Giriş filtresi: Ana hattın girişine takılan tortu filtresi, şebekeden gelen kum ve partikülleri tutarak armatürlerin korunmasına yardımcı olur. Kireci doğrudan gidermez ama kirecin tutunacağı tortuyu azaltır.
- Kireç önleyici sistemler: Polifosfat dozajlı filtreler ve yumuşatma cihazları, özellikle ısıtıcıların önüne takıldığında kireç oluşumunu yavaşlatır. Hangi sistemin uygun olduğu, suyun sertliğine ve kullanım amacına göre belirlenmelidir.
- Isıtıcı sıcaklığını gereğinden yüksek tutmamak: Su ne kadar sıcak olursa kireç o kadar hızlı çöker. Günlük kullanıma yetecek bir ayar hem kireci hem de yanık riskini azaltır.
- Periyodik temizlik: Perlatör ve duş başlıklarını belirli aralıklarla temizlemeyi alışkanlık hâline getirin.
- Isıtıcı bakımı: Termosifon ve güneş enerjili sistemlerde depo temizliği ve anot kontrolü düzenli yapılmalıdır. Kombinin bakımı ise yetkili servis tarafından yapılmalıdır.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Temizliğe rağmen batarya kolu sertse, musluk tam kapanmıyor ve damlatıyorsa ya da termostatik batarya sıcaklığı tutmuyorsa, kartuş veya iç parçaların değişmesi gerekebilir. Bu tür durumlarda musluk ve armatür tamiri ile yalnızca bozuk parça değiştirilerek armatürün ömrü uzatılabilir. Tüm evde su basıncı düşükse ve borular eskiyse, hattın genel durumu da kontrol edilmelidir. Termosifon rezistansı gibi elektrikli parçalara ise cihaz elektrikten ayrılmadan dokunulmamalı; bu işler yetkili servis veya elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
Kireç kaynaklı arızalar tekrarlıyorsa, tesisatınızı bir tesisatçıya yerinde değerlendirtin.